Piłka nożna i zasada fair play

Każdy mecz piłkarski, nawet rozgrywany w konwencji meczu towarzyskiego, musi być rozgrywany według określonych zasad – gwarantem takich zasad jest sędzia główny, wspomagany przez dwóch sędziów liniowych i sędziego technicznego. Poza oczywiście oficjalnym regulaminem rozgrywania poszczególnych meczy, stosowania konkretnych zagrywek piłkarskich, są pewne reguły gry niepisane, nazywane zachowaniem fair play – chodzi o takie zachowanie, aby stosować uczciwą grę. Ma to bardzo różne oblicza, jednym z przykładów takiej gry jest unikanie złośliwych fauli, a jeżeli przytrafi się już faul, to przyznanie się do tego i przeproszenie zawodnika, na którym faul został dokonany. Innym przykładem gry fair play jest sytuacja, kiedy zawodnik zagra ręka, a więc w sposób nieprzepisowy, a sędzia tego nie zauważy – wówczas przerwanie gry i zasygnalizowanie sędziemu, że dany zawodnik zagrał ręką, przeproszenie za to, jest pięknym zachowaniem. Jest też pewna niepisana zasada, mówiąca o tym, że w sytuacji, kiedy na przykład z jakichś powodów (kontuzja) jeden z zawodników drużyny przeciwnej leży na boisku, a sędzia nie przerywa gry (na przykład tego nie widzi), wówczas zawodnik drużyny przeciwnej posiadający piłkę wykupuje ja celowo poza linie boiska. Po rozstrzygnięciu sytuacji z leżącym zawodnikiem, gdy sędzia daje sygnał do dalszej gry, zawodnicy drużyny przeciwnej przekazują piłkę drugiej drużynie.

Ilu zawodników można zmienić w trakcie meczu

Od czasu powstania nowoczesnej piłki możnej, a więc już od ponad 100 lat, w przepisach rozgrywanych meczy zmieniło się bardzo niewiele – jest to jedna z najbardziej zachowawczych, można powiedzieć konserwatywnych dyscyplin sportowych. W meczu bierze udział po 11 zawodników z każdej strony, w tym oczywiście bramkarz. W każdym meczu możliwe są zmiany zawodników na boisku, przy czym ilość tych zmian jest uzależniona od tego, czy jest to mecz tak zwany towarzyski, a więc którego stawka nie jest określona (czyli taki jakby poważniejszy trening), czy jest to mecz o konkretna stawkę, a więc w ramach konkretnych rozgrywek – ligowych, pucharowych, mistrzostwa świata albo mistrzostwa Europy. Jeśli więc dany mecz ma status spotkania towarzyskiego, jak się to określa w świecie piłkarskim, wówczas ilość zmian zawodników jest ustalana przed meczem pomiędzy szkoleniowcami – można nawet dokonać po 6 czy więcej zmian, jeśli takie są ustalenia przedmeczowe – chodzi w końcu o sprawdzenie w grze poszczególnych zawodników, wypróbowanie nowych taktyk piłkarskich. Jeżeli jednak są to mecze oficjalne, pucharowe czy mistrzowskie, wówczas reguły są bardzo sztywne – każdy trener może dokonać w całym meczu maksymalnie dwóch zmian, w tym również jest i bramkarz. Tak więc że zmianami trenerzy często czekają do samej końcówki meczu, bowiem w razie zaistnienia poważnej kontuzji zawodnika, po wyczerpaniu limitu zmian, drużyna musi grać w dziesiątkę.

Jak rozgrywa się mecze pucharowe

W każdym kraju od początku sezonu piłkarskiego, poza normalnymi rozgrywkami ligowymi, rozgrywane są dodatkowo rozgrywki o Puchar Polski – rozgrywki są prowadzone systemem każdy z każdym, przy czym każde 2 drużyny rozgrywają pomiędzy sobą 2 mecze – u siebie i na wyjeździe. Po takim dwumeczu musi być wyłoniony zwycięzca, który przechodzi do dalszych rozgrywek – jeśli nie ma rozstrzygnięcia zarówno po regulaminowym czasie gry, jak i po dogrywce, wówczas o zwycięstwie jednej z drużyn decydują rzuty karne. W rozgrywkach pucharowych nie ma znaczenia, czy dana drużyna jest w ekstraklasie, czy też jest aż w IV lidze – wszystkie te drużyny biorą udział w rozgrywkach, a to, która z którą odbywa poszczególne mecze, jest rozstrzygane w drodze losowania. Tam więc często bywają sytuacje, że w drodze losowania trafiają na siebie drużyna z czołówki, czyli z ekstraklasy i drużyna z IV ligi gdzieś z małego miasteczka. Tak więc rozgrywki są organizowane w taki sposób, że każda drużyna ma szanse – oczywiście teoretycznie – na zdobycie Pucharu Polski. Zdobycie tego Pucharu, poza oczywiście prestiżem i premia finansową, daje drużynie możliwość do walki o Puchar Europy – są to już poważne rozgrywki, których patronem jest UEFA, można w trakcie takiego uczestnictwa w rozgrywkach pokazać się w europejskiej piłce, bowiem mecze rozgrywane są według identycznej zasady co mecze w krajowych rozgrywkach pucharowych.

Jakie najczęściej stosuje się ustawienia

W każdej drużynie piłkarskiej występują generalnie 4 linie zawodników: napastnicy, pomocnicy, obrońcy i bramkach. To, ilu zawodników zagra w danym meczu, na których pozycjach i w poszczególnych formacjach, jest już indywidualna taktyka, przygotowana przez sztab szkoleniowców z trenerem głównym na czele. Na pewno bramkarz zagra na swojej pozycji, pozostałe warianty są do ustalenia. Najczęściej, można powiedzieć standardowo, mecze rozgrywane są w takiej konfiguracji, że drużyna gra czterema obrońcami (dwóch bocznych i dwóch środkowych), czterema pomocnikami oraz dwoma napastnikami, a więc zawodnikami najbardziej wysuniętymi od własnej bramki. Jeśli na przykład drużyna nastawia się na obronę, może grać tylko jednym wysuniętym napastnikiem, drugi wzmacnia linie pomocy, ewentualnie któryż z pomocników zostaje wówczas przesunięty do obrony. Jedną z taktyk jest bardzo silne wzmocnienie środkowej strefy boiska, wówczas boczni obrońcy aktywnie wspierają bocznych pomocników, zostaje więc zagęszczony środek pola – w praktyce taka taktyka uniemożliwia drużynie przeciwnika swobodne konstruowanie swoich akcji ofensywnych. Często właśnie takie ustawienie, a więc przesuniecie ciężaru gry na połowę przeciwnika, połączone jest z zastawieniem pułapek ofsajdowych, wówczas w odpowiednim momencie lina obrony odsuwa się szybko od własnej bramki, a wtedy na pozycji spalonej pozostają napastnicy drużyny przeciwnej, ci mocno wysunięci pod pole karne przeciwnika.

Jakie zasady rozgrywania meczy piłkarskich w Polsce

W każdym kraju, gdzie gra się w piłkę nożna (a gra się chyba na całym świecie), poszczególne rozgrywki są ujęte w pewien regulamin, który jest zatwierdzany przez światową organizacje piłkarską. W naszym kraju jest system ligowy, polegający na tym, że kaczego roku rozgrywają się rozgrywki w dwóch rundach – jesiennej i wiosennej. To pod koniec wiosny okazuje się, które drużyny zachowają status quo, które awansowały, a które spadły na przykład do niższych ranga rozgrywek. Najważniejsza jest w Polsce ekstraklasa – jest to 16 najlepszych w danym czasie drużyn, które rozgrywają przez cały sezon piłkarski po 2 mecze pomiędzy sobą – jeden mecz na boisku swoim, na przykład w rundzie jesiennej, zaś w rundzie wiosennej mecz na boisku przeciwnika. Za każdy wygrany mecz drużyna otrzymuje 3 punkty, za zremisowany 1 – w ten sposób premiuje się drużyny, które grają ofensywnie i zdobywają bramki, przez co futbol jest ciekawszy. Po każdym sezonie ekstraklasę opuszczają 2 drużyny, które zdobyły najmniejsza liczbę punktów – jeśli jest tego rodzaju sytuacja, że jakieś drużyny mają identyczna ilość zdobytych punktów, liczy się różnica bramek, a więc od tych strzelonych odejmuje się stracone. Jeśli i tutaj jest idealny remis, wówczas premiowana jest drużyna, która po prostu strzeliła więcej bramek – nieistotne, na wyjeździe, czy też u siebie.

Taktyki piłkarskie – założenia przedmeczowe i praktyka

Do każdego meczu drużyna piłkarska ma przygotowaną oddzielną taktykę – tego rodzaju plan gry układany jest przez cały sztab szkoleniowców, jednak główna rolę odgrywa trener – to on ostatecznie decyduje o przyjęciu konkretnych założeń na dany mecz, wyznacza rolę dla każdego z zawodników. Na każdy mecz piłkarski taktyka jest w zasadzie inna – jest ona zależna od bardzo wielu czynników, takich jak sytuacja aktualnego miejsca drużyny w danych rozgrywkach, czy należy zastosować taktykę ofensywną, ponieważ trzeba odrabiać straty, czy też można bronić się i taką taktykę obrać, ponieważ drużyna ma w zapasie czy to punkty, czy to bramki i powinna bardziej zachować to, co ma, a nie ryzykować i podejmować otwarta grę. Kolejna kwestia to zawodnicy drużyny przeciwnej – jeżeli na przykład są tam bardzo dobrzy napastnicy, wówczas należy zastosować wobec nich tak zwany pressing, czyli krótkie krycie. Do takiego napastnika przypisuje się jednego z zawodników i jego zadaniem jest chodzić przy napastniku jak cień, aby nie miał on możliwości prowadzenia swobodnych zagrywek – nazywa się to również w nomenklaturze piłkarskiej dodanie komuś anioła stróża. Jednak czasami okazuje się, że plan gry się nie powiedzie, jest niekorzystny wynik – wówczas trener przekazuje wskazówki, by zastosować inny wariant gry, zmienić taktykę jej prowadzenia.

Rzut karny – zasady wykonania

Miłośnicy piłki nożnej najbardziej lubią takie sytuacje, kiedy dochodzi do podyktowania przez sędziego rzutu karnego – oczywiście wtedy to daje satysfakcję, kiedy to nasza drużyna wykonuje rzut karny. Jest kilka sytuacji, kiedy sędzia dyktuje rzut karny – pierwsza, a zarazem najczęściej występująca, to sfaulowanie zawodnika, który właśnie z piłka atakuje bramkę przeciwnika, przy czym faul musi nastąpić w obrębie pola karnego – jest to obszar oddalony od bramki bliżej niż 16 metrów. Druga sytuacja, kiedy będzie podyktowany rzut karny, to zagranie ręką zawodnika drużyny broniącej się – również w obrębie pola karnego. Rzut karny – wbrew nazwie – nie jest rzutem piłki, tylko jej kopnięciem – strzałem na bramkę z odległości 11 metrów od niej. Podczas wykonania takiego rzutu karnego pomiędzy zawodnikiem go wykonującym i bramkarzem nie może być żadnych innych zawodników – tam przebywa tylko sędzia. Jeśli okaże się, że rzut karny zostanie obroniony w ten sposób, że bramkarz wybije piłkę, która nie opuści przez to boiska, natychmiast włączają się do gry wszyscy zawodnicy – czasem zdarzy się nawet, że z tak zwanej dobitki zostaje zdobyta bramka. Generalnie rzut karny to bardzo trudny do obrony strzał – statystyki piłkarskie mówią o tym, że na 5 strzałów z rzutu karnego bramkarz średnio broni 1, a więc jest to dla bramkarza duże wyzwanie. Z kolei duża odpowiedzialność – z tego samego powodu – ciąży na zawodniku desygnowanym do wykonania rzutu karnego.

Rola bocznych obrońców na boisku

W czasie każdego meczu zawodnicy powinni realizować założenia przedmeczowe, a więc to, jak trener ich ustawi przed meczem, jakie każdy z nich będzie miał zadanie do spełnienia. Taktyka grania każdego meczu jest ustalana indywidualnie, chociaż poszczególne formacje drużyny mają swoje ogólne zadania do wykonania. Linia obrony każdej drużyny składa się z obrońców bocznych oraz obrońców środkowych – z zasady jest to zawsze dwóch obrońców bocznych, co do środkowych też jest generalnie dwóch, czasami trenerzy decydują się tylko na jednego, drugi zostaje przesunięty do linii pomocy. Rola obrońców bocznych – ta zasadniczą – jest niedopuszczenie do tego, aby napastnicy czy pomocnicy drużyny przeciwnej nie przedostawali się skrzydłami pod ich bramkę, a jeżeli już któremuś uda się przedostać, to należy zablokować możliwość dośrodkowania z tego miejsca na pole karne lub bramkowe. Druga rola bocznych obrońców jest wspomaganie pomocników w konstruowaniu akcji, często to właśnie od bocznego obrońcy zaczynają się akcje, których finałem jest zdobycie bramki. Obrońca boczny powinien poprowadzić piłkę jak najdłużej, nawet wykonać drybling, a następnie długim podaniem uruchomić jakiegoś napastnika – kolegę, który jest akurat na dobrej pozycji. Boczni obrońcy bardzo rzadko zdobywają bramki, bowiem w optymalnym wydaniu, nawet jak zapuszcza się blisko pola karnego drużyny przeciwnej, to ich zadaniem jest celnie dośrodkować, a nie szarżować bezpośrednio na bramkę przeciwnika.

Zasady rozgrywania europejskich rozgrywek pucharowych

Poza takimi piłkarskimi wydarzeniami jak mistrzostwa świata w piłce nożnej i mistrzostwa europy (EURO), które to zawody rozgrywane są co 4 lata (na przemian) i biorą w nich udział reprezentacje piłkarskie poszczególnych krajów, są też rozgrywane co roku w Europie rozgrywki pucharowe – w tym miedzy innymi o puchar Europy – w tych rozgrywkach biorą udział drużyny z poszczególnych krajów, które u siebie zdobyły puchar. Jednak najważniejszymi rozgrywkami europejskimi jest tak zwana liga mistrzów – biorą w niej udział drużyny, które w swoich krajach zdobyły mistrzostwo w ostatnim roku. Rozgrywki te są kontynuowane przez cały sezon piłkarski, drużyny są losowane, które z którymi zagrają w poszczególnych fazach. Mecze są rozgrywane na zasadzie – jeden na swoim boisku, drugi na boisku przeciwnika. O tym, która drużyna przechodzi dalej, decyduje różnica bramek, a więc ich bilans strzelonych, jak i utraconych w obydwu spotkaniach łącznie. Jednak jest zasada, że przy identycznym bilansie bramek przechodzi ta drużyna, która więcej bramek zdobyła na wyjeździe, czyli podczas meczu na boisku przeciwnika. Jeżeli i ten bilans jest równy, wówczas podczas drugiego meczu sędzia spotkania decyduje o dogrywce – jest to rozegrane dodatkowo dwa razy po 15 minut. Jeżeli i ta dogrywka nie wyłoni zwycięzcy, wówczas ogłaszane są rzuty karne – najpierw po 5 z każdej strony, a potem aż do rozstrzygnięcia.

Pułapka ofsajdowa – jak działa

Podczas transmisji telewizyjnych, oglądając rozgrywane mecze piłki nożnej słyszymy często określenie, że została ustawiona pułapka ofsajdowa, że jakiś piłkach jest na pozycji spalonej. O spalonym możemy mówić wówczas, kiedy to w momencie podania piłki przez jednego partnera drugi partner z drużyny, do którego adresowana jest ta piłka, znajduje się bliżej linii bramkowej od najbardziej cofniętego w danym momencie obrońcy drużyny przeciwnej. Jeśli właśnie dojdzie do tego rodzaju sytuacji, sędzia odgwizduje spalonego i gra zostaje wznowiona przez bramkarza, a jeśli spalony zaistniał poza polem karnym (i takie sytuacje mają miejsce), wówczas drużyna przeciwna wykonuje z tego miejsca rzut wolny. W sadzie takim głównym obserwatorem gry w sytuacji, kiedy może mieć miejsce pozycja spalona któregoś z zawodników, jest sędzia boczny – to jego zadaniem jest znajdować się na wysokości gry i to on sygnalizuje sędziemu głównemu, kiedy doszło do spalonego. Można jeszcze wyróżnić pewno pojecie bliskoznaczne – spalonej pozycji. Jest to sytuacja, kiedy piłkarz znajduje się za linia obrońców, jednak w danym momencie piłka nie jest do niego podawana – wówczas nie jest odgwizdany spalony. Piłkarze (głównie linia obrony) często celowo idą kilka kroków do przodu, by właśnie pozostawić napastnika drużyny przeciwnej na spalonym.